Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και η Αποτείχιση (+11 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ)

 

Θεολογική, Κανονική και Ιστορική Θεώρηση

Επιμέλεια έρευνας:  πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

1. Το Ιστορικό και Εκκλησιολογικό Πλαίσιο της Στουδιτικής Ομολογίας

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (759–826 μ.Χ.) δεσπόζει στην εκκλησιαστική ιστορία της Βυζαντινής περιόδου ως η πλέον εμβληματική μορφή ομολογιακού σθένους, μοναστικής αναμορφώσεως και κανονικής ακρίβειας. Η δράση και η θεολογική του παρακαταθήκη διαμορφώθηκαν μέσα από τις συμπληγάδες δύο μεγάλων εκκλησιολογικών και δογματικών κρίσεων που συντάραξαν την Αυτοκρατορία κατά τον 8ο και 9ο αιώνα: τη Μοιχειανική έριδα (806–811 μ.Χ.) και τη δευτέρα φάση της Εικονομαχίας (815–843 μ.Χ.).

Στη Μοιχειανική έριδα, ο Όσιος Θεόδωρος, μαζί με τον γέροντά του Όσιο Πλάτωνα και τη στουδιτική αδελφότητα, ορθώθηκε απέναντι στην αντικανονική ανοχή και συνοδική αμνήστευση του παρανόμου γάμου του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου ΣΤ΄ με τη Θεοδότην από τον ιερουργήσαντα πρεσβύτερο Ιωσήφ (τον επικληθέντα «μοιχοζεύκτη»). Όταν η τοπική Σύνοδος του 809 μ.Χ. αποκατέστησε τον Ιωσήφ και αναθεμάτισε όσους δεν δέχονταν την εκκλησιαστική οικονομία επί του ζητήματος, ο Όσιος Θεόδωρος διέκοψε αμέσως την εκκλησιαστική κοινωνία και το μνημόσυνο του Πατριάρχου Αγίου Νικηφόρου και των συν αυτώ επισκόπων, θεωρώντας ότι η σχετικοποίηση των Θείων Εντολών χάριν της πολιτικής εξουσίας συνιστά αλλοτρίωση του ήθους και της Πίστεως της Εκκλησίας.

Στη δεύτερη φάση της Εικονομαχίας, υπό τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο (815 μ.Χ.), ο Όσιος Θεόδωρος ηγήθηκε του ανταιρετικού αγώνος, όταν η ψευδοσύνοδος της Αγίας Σοφίας αποκήρυξε την Αγία Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.) και επανέφερε την εικονομαχική κακοδοξία. Ευρισκόμενος σε συνεχείς εξορίες, φυλακίσεις και σκληρούς δαρμούς, ο Όσιος ανέπτυξε μέσω των περίφημων Επιστολών του ένα πλήρες, οργανωμένο και θεολογικά θεμελιωμένο σύστημα κανονικής αποτείχισης, λειτουργικής διαποίμανσης και ομολογίας Πίστεως.

 

2. Η Θεολογία του Μολυσμού από την μνημόνευση.

Στον πυρήνα της στουδιτικής εκκλησιολογίας βρίσκεται η διδασκαλία για τον πνευματικό μολυσμό (συμμολυσμό) που προκαλείται στον πιστό από την εκκλησιαστική κοινωνία και τη μνημόνευση αιρετιζόντων ή συμβιβαζομένων ποιμένων. Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια την πατερική θεμελίωση της αποτείχισης, συμπυκνώνοντας τη διδασκαλία του στη χαρακτηριστική ρήση:

«Πλὴν μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτῷ, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων»

Σύμφωνα με τον Στουδίτη Πατέρα, η αναφορά του ονόματος του Επισκόπου κατά τη Θεία Λειτουργία (στα Ιερά Δίπτυχα) δεν αποτελεί μια τυπική διοικητική πράξη ή μια ουδέτερη ευχή. Όπως ερμηνεύει ο Θεόδωρος Ανδίδων και υιοθετούν οι Αγιορείτες Πατέρες του 13ου αιώνα στη δογματική επιστολή τους προς τον λατινόφρονα αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, η μνημόνευση του Αρχιερέως επί των Αδύτων σημαίνει ότι ο λειτουργός και οι προσερχόμενοι πιστοί αποδέχονται την «τελείαν συγκοινωνίαν» και μετέχουν πλήρως στην πίστη του μνημονευομένου.

Αρχή των Συγκοινωνούντων Δοχείων

Ο Όσιος Θεόδωρος εξηγεί ότι όταν ο Επίσκοπος κηρύσσει δημοσίως κακοδοξία ή κοινωνεί με αιρετικούς, η μνημόνευσή του μεταδίδει τον μολυσμό αλυσιδωτά σε όσους κοινωνούν μαζί του εν γνώσει. Η πνευματική αυτή μεταδοτικότητα διέπεται από τις εξής κανονικές παραδοχές:

• Ο μνημονεύων ταυτίζεται λειτουργικά και δογματικά με τον μνημονευόμενο. Εάν ο Προεστώς έχει αποκλίνει από την Ορθόδοξο Πίστη, ο λειτουργός που τον μνημονεύει καθίσταται συνένοχος στην ασέβεια, ακόμη κι αν ο ίδιος διακρατεί ιδιωτικά ορθόδοξο φρόνημα.
• Ο εκκλησιαστικός μολυσμός δεν σημαίνει την ακαριαία, αυτόματη αφαίρεση της Ιερωσύνης  από τον ακατάκριτο ακόμη Επίσκοπο, ούτε την ακυρότητα των μυστηρίων του προ της συνοδικής καθαιρέσεως. Σημαίνει όμως τη μίανση των μυστηρίων, δηλαδή ότι η Θεία Ευχαριστία παύει να παρέχει άφεση αμαρτιών και μετατρέπεται σε κρίμα και κατάκριμα για τους «εν γνώσει» συμμετέχοντες.
•  Βάσει του 10ου Αποστολικού Κανόνα και του 2ου της εν Αντιοχεία Συνόδου, όποιος συμπροσεύχεται ή κοινωνεί εκκλησιαστικά με ακοινώνητο ή αιρετίζοντα καθίσταται και ο ίδιος ακοινώνητος.

 

3. Ορισμός και Αμετακίνητα Όρια της Εκκλησιαστικής Οικονομίας

Ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της στουδιτικής θεολογίας είναι η αποσαφήνιση της έννοιας, του σκοπού και των ορίων της Εκκλησιαστικής Οικονομίας (Οἰκονομία) σε αντιπαραβολή προς την Κανονική Ακρίβεια (Ἀκρίβεια). Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει τον απαράβατο πατερικό κανόνα:

«Οἰκονομίας γὰρ ὅρος, ὡς οἶσθα, μήτε τι τῶν κειμένων ἀθετεῖν καθόλου» (=Όπως γνωρίζεις, ο κανόνας της εκκλησιαστικής οικονομίας είναι να μην καταργείται απολύτως τίποτα από όσα έχουν καθιερωθεί»)

 

Ο Στουδίτης Πατέρας  παρομοιάζει την οικονομία με τον έμπειρο πηδαλιούχο, ο οποίος, ευρισκόμενος εν μέσω σφοδρής καταιγίδας, υποχωρεί ελαφρώς και προσωρινά στρέφοντας το πηδάλιο, προκειμένου να διασώσει το σκάφος της Εκκλησίας και να επανέλθει αμέσως μόλις κοπάσει ο κίνδυνος στην ευθεία πορεία της Ακρίβειας. Εάν ο πηδαλιούχος αφήσει το πλοίο να παρασύρεται διαρκώς από τον άνεμο, τότε δεν ασκεί οικονομία, αλλά προκαλεί ναυάγιο και εκπίπτει στην παρανομία.

Η Κανονική Ακρίβεια αποτελεί τον αρχικό και τελικό στόχο της Εκκλησίας, επιτάσσοντας την πλήρη τήρηση των Ιερών Κανόνων και τη διακοπή κάθε κοινωνίας με την κακοδοξία. Σε περιπτώσεις ανθρώπινης αδυναμίας ή φόβου διωγμού, επιστρατεύεται η Πρόσκαιρη Εκκλησιαστική Οικονομία ως παιδαγωγική συγκατάβαση, με απαρέγκλιτη προϋπόθεση τη μη αθέτηση δογμάτων ή κανόνων. Τέλος, η Επαναφορά στην Ακρίβεια στοχεύει στη σταδιακή θεραπεία των «ασθενούντων προβάτων» και την πλήρη αποκατάσταση της κανονικής τάξεως.

Ανάλυση των Επιστολών 40 και 49 προς τον Μοναχό Ναυκράτιο

Στις Επιστολές 40 και 49 προς τον μαθητή του Όσιο Ναυκράτιο, ο Όσιος Θεόδωρος παρέχει εξαιρετικά λεπτές και διακριτικές οδηγίες για τη διαχείριση κληρικών και πιστών που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στους διωγμούς:

• Επιστολή 40 : Ο Όσιος εξετάζει την περίπτωση πρεσβυτέρου που μνημονεύει αιρετίζοντα Επίσκοπο αποκλειστικά «φόβῳ διωγμοῦ». Επιτρέπει στους ορθοδόξους μοναχούς να αποδεχθούν τον ιερέα αυτόν σε κοινωνική συνεστίαση, συμπροσευχή (κοινή ψαλμωδία) και ευλογία βρωμάτων («εἰς συνεστίασιν καὶ ψαλμῳδίαν καὶ εὐλογίαν βρωμάτων»). Ωστόσο, απαγορεύει αυστηρότατα τη συμμετοχή στη Θεία Μετάληψη από τα χέρια του. Η οικονομία ισχύει μόνο για τα δευτερεύοντα, ώστε να μην παραλυθεί το ασθενές πρόβατο, αλλά στα καίρια (Θεία Κοινωνία) τηρείται η ακρίβεια προς αποφυγή του συμμολυσμού.
• Επιστολή 49 : Ο Όσιος αντιμετωπίζει την περίπτωση ορθοδόξου ιερέως που μνημονεύει ορθόδοξο στο φρόνημα Επίσκοπο, ο οποίος όμως Επίσκοπος μνημονεύει από φόβο αιρετικό Μητροπολίτη. Ο Στουδίτης εξηγεί ότι η προσωρινή ανοχή προς τον ιερέα αυτόν έχει αμιγώς θεραπευτικό χαρακτήρα. Σκοπός είναι να ενισχυθεί σταδιακά η συνείδηση του κληρικού, ώστε να οδηγηθεί στην πλήρη διακοπή μνημοσύνου και την επάνοδο στην κανονική ακρίβεια.

 

 

4. Η Λειτουργική Διαποίμανση εν καιρώ Διωγμού

Όταν η αίρεση επικρατεί στους δημόσιους ναούς, οι χώροι αυτοί μετατρέπονται, κατά τον Μέγα Βασίλειο και τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, σε «κοινοὺς οἴκους» (βεβηλωμένους). Προκειμένου το ορθόδοξο ποίμνιο να μην εισέρχεται σε «εκκλησία ασεβών», η λατρεία μεταφέρεται εκτός των ναών, στις «κατ' οίκον συνάξεις».

Οδηγίες της Επιστολής 632 για τη Χρήση του Αγίου Αντιμινσίου

Στην Επιστολή 632, ο Όσιος Θεόδωρος εξειδικεύει τις κανονικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας αποτειχισμένος ορθόδοξος ιερέας επιτρέπεται να επιτελεί τη Θεία Λειτουργία σε ιδιωτικούς ευκτήριους οίκους ή παρεκκλήσια:

• Η Θεία Λειτουργία τελείται απαραιτήτως πάνω σε καθαγιασμένο Άγιο Αντιμίνσιο, το οποίο έχει καθαγιασθεί από ορθόδοξο Επίσκοπο. Το Αντιμίνσιο αναπληρώνει την Αγία Τράπεζα και συνδέει τη μυστική σύναξη οργανικά με το σώμα της Καθολικής Εκκλησίας.
• Ο ιδιοκτήτης του οίκου, οι ψάλτες, ο διακονούντες και οι προσερχόμενοι πιστοί οφείλουν να είναι αυστηρά ορθόδοξοι στο φρόνημα και αποτειχισμένοι από την αίρεση.
• Ο ευκτήριος οίκος δεν πρέπει να έχει χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για λειτουργίες ή συμπροσευχές αιρετικών.

Μυστική Διακονία και Μεταμφιέσεις

Για την εξασφάλιση των Μυστηρίων στο διωκόμενο ποίμνιο, ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε ένα εκτεταμένο δίκτυο μετακινούμενων ιερέων. Όπως αναφέρει ο ίδιος σε επιστολή του προς τον Ναυκράτιο, εξαιτίας του μένους των εικονομάχων αρχών, οι ιερείς αναγκάζονταν να κρύβονται σε σπήλαια και να περιέρχονται τις οικίες μεταμφιεσμένοι με λαϊκά ενδύματα («μεταμφιασαμένους ἐσθῆτα λαϊκῶν»), προκειμένου να προσφέρουν μυστικά («λανθανόντως διακονίαν») τα Άχραντα Μυστήρια στους πιστούς.

 

Θεσις του Μεγαλου Αθανασιου για την ευθυνη ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ και οχι μονο των Θεολογων που μπορουν να κρινουν τον ορθοδοξο απο τον μη ορθοδοξο

 

«Εἶναι καλὸν καὶ ἀναγκαῖον νὰ προσευχώµεθα νὰ λάβωμεν τὸ χάρισμα τῆς διακρίσεως τῶν πνευμάτων, διὰ νὰ γνωρίζη ὁ καθ’ ἕνας, ποίους ὀφείλει νὰ ἀποστρέφεται καὶ ποίους νὰ προσεταιρίζεται ὡς φίλους καὶ ὁμοδόξους.

«Ἀδελφοί, πρέπει νὰ ἀγρυπνοῦμεν, ὅπως εἶπεν ὁ Κύριος, καὶ νἁ εἴμεθα προσεκτικοί, µήπως κάποτε ἐξαπατηθῶμεν ἀπὸ τὴν ὡραιότητα τῶν λόγων, ἢ µήπως ἔλθῃ κανεὶς μὲ χριστιανικὀν ὄνομα καὶ μᾶς εἰπῇ ὅτι ‘Καὶ ἐγὼ κηρύσσω τὸν Χριστόν’, καὶ ὕστερα ἀπ᾿ ὀλίγο ἀποδειχθῆ ἀντίχριστος»

«Τίποτε δὲν θὰ μᾶς χωρίσει ἀπὸ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἂν ἀκόμη οἱ αἱρετικοὶ μᾶς ἀπειλοῦν μὲ θάνατον. Ναί, ἀδελφοί, τοιαύτη παρρησία χρειάζεται τώρα, διότι δὲν ἐλάβομεν πνεύμα δουλείας διὰ νὰ φοβούμεθα πάλιν, ἀλλ᾽ ὁ Θεὸς μᾶς ἔχει καλέσει νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι»

«Ἡμεῖς δὲ ὠπλισμένοι μὲ τὰ λόγια τῶν θείων Γραφῶν ἂς ἀντισταθῶμεν πρὸς αὐτούς, ὡσὰν πρὸς ἀποστάτας καὶ οὔτε νὰ φοβηθῶμεν τὸν σωματικὸν θάνατον οὔτε τοὺς δρόµους των νὰ ζηλέψωμεν, ἀλλὰ περισσότερον ἀπὸ ὅλα νἁ προτιμᾶται ὁ λόγος τῆς ἀληθείας».

Ἅγιος Νεκτάριος: Οἱ παπικοί εἶναι κακόδοξοι καί αἱρετικοί.

 

Ἅγιος Νεκτάριος: Οἱ παπικοί εἶναι κακόδοξοι καί αἱρετικοί.

Γράφει ὁ Φώτιος Μιχαήλ, ἰατρός

 

Στίς 9 Νοεμβρίου ἑορτάζεται ἡ μνήμη τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως τοῦ θαυματουργοῦ. 

Κατά τήν ἡμερα αὐτή ἐκφωνοῦνται ἐκτενέστατοι λόγοι ἐγκωμιαστικοί γιά τόν νεοφανέντα Ἅγιο, ἀλλά δυστυχῶς ἡ στάση τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου ἀπέναντι στούς παπικούς - θέμα ἁπτόμενο τῆς σωτηρίας μας καί ἐξόχως ἐπίκαιρο - σπανιώτατα ἕως καί οὐδόλως ἀναφέρεται! 

Ὁ λόγος τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου γιά τίς ἀρχές καί τίς ἰδέες τῶν παπικῶν εἶναι σαφέστατος: 

 «Οἱ Πάπες ἐγένοντο οἱ κακοί δαίμονες τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους». 

 «Ἡ Ἀνατολική Ἐκκλησία μετά βδελυγμίας ἀποστρέφεται τοιαύτας ἀρχάς, τοιαῦτα φρονήματα, τοιαύτας ἰδέας ... εἰσίν ἀληθῶς ἀρχαί κακόδοξοι καί αἱρετικαί καί ἀποκρούονται ὑπό τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας». 

ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ.(Β)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

ΜΕΡΟΣ Β

Η Εκκλησιαστική επικοινωνία των αποτειχισμένων είναι απαραίτητη για την διατήρηση της Ορθόδοξης Συνοδικότητας;

Η  εκκλησιαστική επικοινωνία και ενότητα των αποτειχισμένων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της Ορθοδόξου Συνοδικότητας και είναι απόλυτα θεμελιωμένη στην Αγιοπατερική Παράδοση και το Κανονικό Δίκαιο.

Η αποτείχιση (βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου) δεν αποτελεί ατομικό απομονωτισμό, ιδιωτική «αποχή» ή ατομοκρατική πρωτοβουλία, αλλά ομολογιακή πράξη του ζώντος σώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διαχρονική συμφωνία των Αγίων Πατέρων (consensus Patrum), η σημασία της επικοινωνίας των αποτειχισμένων αναλύεται στους εξής άξονες:

 

1. Η Φανέρωση του «Υγιαίνοντος Μέρους» της Εκκλησίας

• Οικουμενική Κοινωνία Πίστεως: Όπως διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος, σε περιόδους όπου η διοικητική ηγεσία νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» (τους αιρετίζοντες) και στο «ὑγιαῖνον μέρος» (τους Ορθοδόξους).
• Μυστηριακή και Πνευματική Συγκοινωνία: Οι αποτειχισμένοι κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί οφείλουν να διατηρούν πλήρη λειτουργική, μυστηριακή και πνευματική επικοινωνία μεταξύ τους και με κάθε ορθοφρονούν τμήμα της Εκκλησίας ανά την Οικουμένη. Η ενότητα αυτή φανερώνει ότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει ορατή, ζώσα και συνοδική.

 

2. Η Αποφυγή του Ατομικισμού και του Εκκλησιολογικού Υποκειμενισμού

Η επικοινωνία και ο διάλογος μεταξύ των αποτειχισμένων προστατεύει τον αγώνα της Ορθοδοξίας από την παγίδα του ατομικού υποκειμενισμού, όπου ο καθένας θα γινόταν «αυτόνομος κριτής» των πάντων. Αυτή διέπεται από την κανονική ακρίβεια. Οι αποτειχισμένοι επικοινωνούν με όσους κρατούν την Αλήθεια, ενώ απέχουν «εν γνώσει» από όσους κοινωνούν με την αίρεση, τηρώντας την αρχή των «συγκοινωνούντων δοχείων».

 

 Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» για τη Μελλοντική Σύνοδο

• Προετοιμασία της Συνοδικής Δικαιώσεως: Η διακοπή μνημοσύνου λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας.
• Συντονισμός του Πληρώματος: Η επικοινωνία των αποτειχισμένων προετοιμάζει το έδαφος ώστε, όταν οι ιστορικές συνθήκες το επιτρέψουν, οι Ορθόδοξοι Επίσκοποι να συγκληθούν σε Σύνοδο, να εξετάσουν την αίρεση, να απευθύνουν τις κανονικές κλήσεις σε απολογία (74ος Αποστολικός) και να επιβάλουν την τελεσίδικη καθαίρεση στους αμετανοήτους.

 

4. Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια της Επικοινωνίας

Για να παραμείνει η επικοινωνία των αποτειχισμένων γνήσια εκφράστρια της Συνοδικότητας, οφείλει να σέβεται τους Ιερούς Κανόνες:

• Όχι Εισπήδηση (35ος Αποστολικός Κανόνας): Η αποτείχιση δεν παρέχει σε πρεσβυτέρους την εξουσία να κινούνται αυθαίρετα σε ξένες  Μητροπόλεις.
• Όχι Παρασυναγωγή (31ος Αποστολικός, 11ος Καρθαγένης): Δεν επιτρέπεται η ίδρυση «αυτόνομων» παράλληλων δικαιοδοσιών ή η αυθαίρετη τέλεση μυστηρίων εκτός εκκλησιαστικής τάξεως.

Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης: «τῆς γὰρ αἱρέσεως ἀποσχιζόμενοι, τῇ εὐσεβείᾳ διαπαντὸς ἐνραπτόμεθα· τότε ἄῤῥηκτον βλέποντες τὸν τῆς Ἐκκλησίας χιτῶνα, ὅταν ἀποῤῥαγῇ τῆς πρὸς τὴν αἵρεσιν κοινωνίας»

---------------------------------------------------------------------------------------

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, κατά τη διάρκεια των χαλεπών διωγμών της Μοιχειανικής ερίδος (795–811 μ.Χ.) και της Β΄ Εικονομαχίας (815–826 μ.Χ.), διαμόρφωσε έναν πραγματικό «καταστατικό χάρτη» για την επικοινωνία, τον συντονισμό και τη διαποίμανση των αποτειχισμένων μοναχών, κληρικών και λαϊκών.

Μέσα από τις εκατοντάδες επιστολές του, ο Όσιος απέδειξε ότι η αποτείχιση δεν είναι παθητικός απομονωτισμός, αλλά ζώσα, συντονισμένη και οργανωμένη ομολογία της Εκκλησίας.

Ο τρόπος με τον οποίο οι Άγιοι Πατέρες συντόνιζαν αυτή την επικοινωνία διαρθρώνεται σε πέντε βασικούς άξονες:

 

1. Αδιάλειπτο Δίκτυο Επιστολογραφίας από την Εξορία

Παρά τις αυστηρές προφυλακίσεις, τις απομονώσεις στα Πριγκηπόνησα και τις εξορίες, ο Όσιος Θεόδωρος διατήρησε ένα ευρύτατο δίκτυο κρυφής αλληλογραφίας με μαθητές του (όπως ο Όσιος Ναυκράτιος, ο Ευόδιος, ο Θαλλέλαιος), ηγουμένους, μοναχές, λαϊκούς αξιωματούχους και ξένους επισκόπους.Μέσω των επιστολών αυτών, εμψύχωνε το διασκορπισμένο ποίμνιο της Μονής Στουδίου, έλυνε καθημερινές απορίες και παρείχε σαφείς κατευθύνσεις για τη διατήρηση της ενότητας στην Αλήθεια.

2. Ποιμαντική Οικονομία για τη Διατήρηση της Αδελφικής Κοινωνίας

Για να μην διαλυθεί ο εκκλησιαστικός ιστός από υπερβολική αυστηρότητα, ο Όσιος Θεόδωρος εφάρμοσε μια διακριτική «θεραπευτική οικονομία» στις σχέσεις των πιστών (ιδιαίτερα στις Επιστολές 40 και 49 προς τον μαθητή του Ναυκράτιο):

 Όταν ένας ορθόδοξος στο φρόνημα ιερέας μνημόνευε τον αιρετίζοντα επίσκοπο αποκλειστικά «από φόβο διωγμού» (χωρίς να συλλειτουργεί με αιρετικούς ούτε να τους μεταδίδει Μυστήρια), ο Όσιος επέτρεπε στους αποτειχισμένους να τον δέχονται σε συνεστίαση, συμπροσευχή και να λαμβάνουν ευλογία.

Απαγόρευε αυστηρά μόνο τη Θεία Μετάληψη από τέτοιο ιερέα, προκειμένου να αποφευχθεί ο πνευματικός συμμολυσμός της μνημονεύσεως, παρέχοντας ταυτόχρονα στον ιερέα τον χρόνο και την ενθάρρυνση να οδηγηθεί σταδιακά στην πλήρη ακρίβεια της αποτείχισης.

 

3. Διακριτική Έρευνα της Πίστεως («Στεφάνῳ Ἀναγνώστῃ»)

Ο Όσιος δίδαξε ότι σε καιρό αιρέσεως ο πιστός οφείλει να επιδεικνύει πνευματική εγρήγορση χωρίς να διολισθαίνει στον φανατισμό. Στην επιστολή του προς τον αναγνώστη Στέφανο, ορίζει ότι πρέπει να εξετάζεται με ακρίβεια αν ένας άγνωστος κληρικός είναι ορθόδοξος στο φρόνημα και αδιάβλητος στους κανόνες. Εάν ο ιερέας ομολογούσε την ορθή Πίστη, τηρούσε τους Ιερούς Κανόνες και απέρριπτε την αίρεση, οι πιστοί οφείλαν να έχουν πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία μαζί του, χωρίς να εξετάζουν με καχυποψία από ποιον είχε αρχικά χειροτονηθεί.

4. Συντονισμός για Κοινή Ομολογία ενώπιον των Αρχών

Οι αποτειχισμένοι Πατέρες ενήργησαν ως συντονισμένο σώμα απέναντι στην κρατική και εκκλησιαστική αυθαιρεσία. Πριν από τη σύγκληση της εικονομαχικής συνόδου του 815 μ.Χ., ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε όλους τους ορθοδόξους ηγουμένους της Κωνσταντινουπόλεως, οι οποίοι συνέταξαν και υπέγραψαν κοινή ομολογιακή επιστολή προς τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο, διακηρύσσοντας τη σταθερότητά τους στη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Συντόνισε την αποστολή εκκλήσεων προς τον Πάπα Ρώμης Λέοντα Γ΄ και τα Πατριαρχεία της Ανατολής, ζητώντας τη σύγκληση Ορθοδόξου Συνόδου για την καθαίρεση των αιρεσιαρχών, αποδεικνύοντας ότι η αποτείχιση αποσκοπεί στη συνοδική δικαίωση της Εκκλησίας.

 

5. Η Διαχρονική Αποδοχή της Στουδιτικής Τακτικής

Αυτή η ποιμαντική και κανονική γραμμή του Οσίου Θεοδώρου αναγνωρίστηκε ιστορικά ως η ασφαλέστερη πυξίδα της Εκκλησίας. Οι Αγιορείτες Πατέρες του 13ου αιώνα (επί Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου και Ιωάννου Βέκκου) επικαλέστηκαν αυτούσιες τις επιστολές του Οσίου Θεοδώρου προς τον αυτοκράτορα, χρησιμοποιώντας τις ως ομολογιακό θεμέλιο για την ακοινωνησία από τους λατινόφρονες.

Στην ιστορική δογματική επιστολή που απέστειλαν προς τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄, οι Αγιορείτες Πατέρες θεμελίωσαν την ακοινωνησία και τη διακοπή μνημοσύνου προβάλλοντας τέσσερα κεντρικά επιχειρήματα:

1. Διακήρυξαν ότι αποτελεί αμετακίνητη θέση της Εκκλησίας εξ αρχής πως «ἄνωθεν γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ ὀρθόδοξος ἐκκλησία τὴν ἐπὶ τῶν ἀδύτων ἀναφορὰν τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀρχιερέως συγκοινωνίαν τελείαν ἐδέξατο τοῦτο». Με τη μνημόνευση στα Άγια των Αγίων, ο μνημονεύων συγκοινωνεί ολοκληρωτικά στην πίστη του αρχιερέως.
2.  Για να αποδείξουν ότι η θέση τους εκφράζει την Πατερική Παράδοση, οι Αγιορείτες παρέθεσαν αυτούσιο το απόσπασμα του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου: «πλὴν ὅτι μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτόν, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων». Απέδειξαν έτσι ότι η μνημόνευση ακατάκριτου αιρετικού επισκόπου μεταδίδει πνευματικό συμμολυσμό στον ορθόδοξο κληρικό.
3.  Επισυνάπτοντας την ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας από τον Θεόδωρο Ανδίδων, υπογράμμισαν ότι ο ιερουργός που αναφέρει το όνομα του αρχιερέως δηλώνει υποταγή και φανερώνει ότι «κοινωνός ἐστιν αὐτοῦ τῆς πίστεως καὶ τῶν θείων μυστηρίων διάδοχος».
4. Οι Πατέρες συνέδεσαν τη Στουδιτική διδασκαλία με τον προφητικό λόγο του Ιεζεκιήλ («ἱερεῖς ἠθέτουν νόμον μου καὶ ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου· βεβήλοις καὶ ὁσίοις οὐ διέστελλον»), τονίζοντας ότι η εξίσωση της ορθοδοξίας και της αιρέσεως στη λατρεία βεβηλώνει τα Άγια.

Η στάση αυτή των Αγιορειτών Πατέρων του 13ου αιώνα επιβεβαιώνει τη διαχρονική συμφωνία των Πατέρων (consensus Patrum) από τον 5ο, στον 9ο (Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και στον 13ο αιώνα. Αποδεικνύει ότι η διακοπή μνημοσύνου από ακατάκριτο αιρετικό επίσκοπο δεν συνιστά ιδιωτική υπέρβαση, αλλά σωτηριολογική υποχρέωση για την αποφυγή του συμμολυσμού της πίστεως.

ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ.(Α)

 

ΜΕΡΟΣ Α

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

Σε περιόδους γενικευμένης κρίσεως και αιρέσεως, όταν δεν υπάρχουν τοπικά αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι, η Ορθόδοξη Συνοδικότητα δεν καταργείται ούτε αδρανοποιείται, διότι δεν εξαρτάται από μια μεμονωμένη τοπική διοικητική δομή, αλλά από την καθολική συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων (Μέγας Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και το Κανονικό Δίκαιο, η συνοδικότητα εφαρμόζεται σε τέτοιες περιπτώσεις μέσω των εξής τεσσάρων πυλώνων:

1. Σύνδεση με το Οικουμενικό «Υγιαίνον Μέρος» της Εκκλησίας

Όταν μια τοπική Επαρχία ή Σύνοδος νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» και στο «ὑγιαῖνον μέρος». Ο αποτειχισμένος κληρικός ή λαϊκός, ακόμη κι αν δεν έχει στην τοπική του περιφέρεια αποτειχισμένο επίσκοπο, διατηρεί την αόρατη και ορατή ενότητα με το «υγιαίνον μέρος» των Ορθοδόξων Επισκόπων, κληρικών και λαϊκών ανά την Οικουμένη, οι οποίοι ορθοτομούν τον λόγο της Αληθείας. Ο Μέγας Βασίλειος (Επιστολή 263) επισημαίνει ότι η ορθοδοξία μιας τοπικής κοινότητας κρίνεται από τη συμφωνία πίστεως με το πλήθος των ορθοφρονούντων επισκόπων της Οικουμένης.

2. Ο Λαός και ο Κλήρος ως Φρουροί της Συνοδικότητας

Όπως διακηρύσσει η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής (1848), «ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς θρησκείας ἐστὶν αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτὸς ὁ λαός».

Η συνοδικότητα δεν είναι μια απλή γραφειοκρατική συνεδρίαση, αλλά η οργανική σύμπνοια του σώματος του Χριστού. Όταν οι ποιμένες σιωπούν ή κακοδοξούν, η ομολογία και η αποτείχιση του πληρώματος αποτελεί πράξη διαφύλαξης της συνοδικής Παραδόσεως.

3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» εν Αναμονή Συνόδου

 Η διακοπή μνημοσύνου (15ος Κανόνας ΑΒ΄ Συνόδου) είναι πρώτο  αμυντικό τείχος αυτοπροστασίας από τον πνευματικό συμμολυσμό.

Η αποτείχιση λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας. Ο τελικός σκοπός του αγώνα είναι η ετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου ή Πανορθοδόξου Συνόδου, η οποία θα εξετάσει την αίρεση, θα απευθύνει τις κανονικές κλήσεις σε απολογία και θα εκδώσει την τελεσίδικη αφαίρεση της ιερωσύνης («καθαιρέσεως ψῆφον») από τους αμετανοήτους.

 

4. Τι Απαγορεύει η Πατερική Τάξη (Αποφυγή Αυτονομίας και Παρασυναγωγής)

Η απουσία αποτειχισμένων επισκόπων ΔΕΝ επιτρέπει την παραβίαση των Ιερών Κανόνων.  Οι αποτειχισμένοι παραμένουν τμήμα της Μιάς Εκκλησίας και δεν αυτοανακηρύσσονται «αυτόνομη Εκκλησία».Σε περιόδους όπου η σύγκληση Συνόδου καθυστερεί λόγω δυσμενών συγκυριών, οι πιστοί κρατούν την ακρίβεια της Πίστεως με υπομονή, κατ' οίκον προσευχή και προσφυγή σε αδιαβλήτους ιερείς, γνωρίζοντας ότι η Θεία Χάρις δεν εκβιάζεται με αντικανονικές πρωτοβουλίες.

Δημιουργία ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ .

Σε περιόδους εξάρσεως αιρέσεως, οι αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι (κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί) μπορούν να συγκροτούν ομολογιακούς συλλόγους, αδελφότητες ή συνδέσμους για τον καλύτερο συντονισμό του ομολογιακού αγώνα.

Η εκκλησιαστική ιστορία επιβεβαιώνει ότι τέτοιες μορφές συσπειρώσεως υπήρξαν πάντοτε πολύτιμα όργανα περιφρούρησης της Πίστεως, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κανονικά και εκκλησιολογικά όρια.

1. Τι ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ και είναι ΩΦΕΛΙΜΟ στους Ομολογιακούς Συλλόγους

·         Η αλληλοβοήθεια των διωκομένων πιστών, η πνευματική στήριξη, η διοργάνωση συνευρέσεων, η έκδοση ενημερωτικού/θεολογικού υλικού και η κατηχητική οικοδομή του πληρώματος.

·         Η συντονισμένη σύνταξη και διαμαρτυρία μέσω κοινών υπομνημάτων, επιστολών και ομολογιών προς τις εκκλησιαστικές αρχές και τον λαό (όπως έπραξαν οι Ηγούμενοι επί Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου το 815 μ.Χ.).

·         Το πλήρωμα της Εκκλησίας, ως φρουρός της Παραδόσεως, ασκεί την ηθική του υποχρέωση να στηλιτεύει την κακοδοξία και να διεκδικεί τη διατήρηση της ορθής Πίστεως.

2. Τα ΑΠΑΡΑΒΑΤΑ ΟΡΙΑ (Τι δεν επιτρέπεται)

Για να μην διολισθήσει ο ομολογιακός σύλλογος σε παρασυναγωγή, σχίσμα ή εκκλησιολογικό υποκειμενισμό, οφείλει να σέβεται τα εξής όρια:

1.  Ο ομολογιακός σύλλογος είναι σύνδεσμος προσώπων/μελών της Εκκλησίας (του «υγιαινόντως τμήματος»). Δεν μετατρέπεται σε παράλληλη «διοικούσα αρχή» ούτε αυτοανακηρύσσεται αυτόνομη «Εκκλησία».
2. Ο σύλλογος δεν έχει την εξουσία να δικάσει, να καθαιρέσει θεσμικά επισκόπους, να ανακηρύξει θρόνους ως κενούς.
3. Οι ιερουργίες και η λατρευτική ζωή των αποτειχισμένων κληρικών του συλλόγου οφείλουν να τηρούν τους Ιερούς Κανόνες (31ος και 35ος Αποστολικοί), αποφεύγοντας την αυθαίρετη ίδρυση παράλληλων δικαιοδοσιών.
4. Ο αντικειμενικός σκοπός της δράσεως του συλλόγου δεν είναι η μόνιμη αυτόνομη ύπαρξη, αλλά η προετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου Συνόδου, η οποία είναι η μόνη αρμόδια να επιλύσει θεσμικά την εκκλησιαστική κρίση.

 

ΑΚΕΦΑΛΟΝ ΚΑΙ «ΑΝΕΓΚΕΦΑΛΟΝ»: ΑΦΑΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΑΡΕΩΣ ΝΟΣΩΝ Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ Σ η μ α ν τ ι κ ό !

 

 

«Πωλεῖται ἀντί τριάκοντα ἀργυρίων  τοῦ Ἰούδα τό Σινᾶ»

Οἱ γεραροὶ πατέρες καταλαβοῦσιν τήν Μονήν καί εἰς νέον Κούγκιον καὶ Ἀρκάδιον

 

ΑΚΕΦΑΛΟΝ ΚΑΙ «ΑΝΕΓΚΕΦΑΛΟΝ»: ΑΦΑΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΑΡΕΩΣ ΝΟΣΩΝ Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

 

Ὡς ἡ δαιμονιώδης Λεγεὼν τῆς Βουλῆς (κατὰ τὴν ῥῆσιν τοῦ π. Α. Καντιώτου) ἐψηφίζε τὸ ἐπάρατον μνημόνιον ἄνευ ἀναγνώσεως, παρομοίως καὶ οἱ Προκαθήμενοι ἀφρόνως συμπράττουσιν εἰς τὴν ἐκποίησιν τοῦ θεοβαδίστου Ὄρους;

Γράφει ο Παναγιώτης Κοσμίδης

 

[Ἀσθένεια]: «... καὶ γὰρ ἠσθένησεν παραπλήσιον θανάτῳ· // ἀλλὰ ὁ θεὸς ἠλέησεν αὐτόν͵ // οὐκ αὐτὸν δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ ἐμέ͵ // ἵνα μὴ λύπην ἐπὶ λύπην σχῶ» (Φιλιππ. β’ 27).

 

Α. ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΕΙΤΕ ΑΣΗΜΟΣ ΕΙΤΕ ΣΟΒΑΡΑ

1. Ὁ Καραϊσκάκης καὶ ὁ ἀγύρτης «ἰατρὸς» (καὶ τοῦ Σεβ. Συμεών;)

 

Εἰς τὴν ἱστορίαν τὰ μεγάλα γεγονότα ἐκσπῶσιν εἴτε ὡς κωμωδία εἴτε ὡς τραγωδία. Καὶ οὕτως, ὡς «κατήντησαν ἡμᾶς βουρλισμένοι χρόνοι, οἱ καπετάνιοι στό κουπί κι’ οἱ δὲ μοῦτσοι στό τιμόνι».

Ὁ μέγας τῆς Ἐθνεγερσίας τοῦ 1821 Ἀρχιστράτηγος Γεώργιος Καραϊσκάκης ὑπῆρξεν ἀνὴρ φιλασθενής· ποτὲ μάλιστα παρέμεινεν ἐπὶ μῆνας κλινήρης ἐν τῇ Ἱερᾷ Μονῇ τῆς Παναγίας τῆς Προυσιωτίσσης. Ἡμέραν τινὰ ἐπεσκέψατο αὐτὸν ἀγύρτης τις, ἰατρὸς εἶναι ὑποκρινόμενος καὶ ὑποσχόμενος τὴν θεραπείαν αὐτοῦ. Ὁ Καραϊσκάκης, τῇ διακρίνουσῃ αὐτὸν ἀγχινοίᾳ καὶ εὐφυΐᾳ χρώμενος, συνεκάλυψε τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὁμοῦ μετὰ τοῦ πρωτοπαλικαρίου αὐτοῦ, διὰ κλινοσκεπάσματος (βελέντζας) καὶ εἴασε τὸν ἐπισκέπτην νὰ ἐξετάσῃ τὴν προταθεῖσαν χεῖρα τοῦ νεαροῦ.